"W tym domu pożar już raczej nie wypali"?

Rysunek Andrzeja Mleczki

Czym jest dziś kontrowersja? Gdzie wyznaczyliśmy sobie swoiste słupy graniczne, których przekroczenie zapewni zszokowanie publiki na tyle, by móc stwierdzić: „kurczę, ja to dopiero jestem kontrowersyjny!”. A może tych słupów już po prostu nie ma?

Kiedyś było łatwiej (że pozwolę sobie na malkontencką retorykę podstarzałego sympatyka systemu komunistycznego). Nie dlatego, że komuna była, że cenzura i wszystko co było robione wbrew woli władzy było kontrowersyjne  Dlatego raczej, że mentalność była inna, potrzeby, a już na pewno nasz ogólnospołeczny apetyt na sensację.

Od wieków kontrowersja była wykorzystywana przez artystów. Świat sztuki i muzyki od lat czerpał korzyści z faktu, że wzbudzanie sensacji poprzez własną twórczość nie tylko nakreśla nowe kanony, ale powoduje, że „się dużo o ich twórcach mówi” – im większa kontrowersja, tym większy rozgłos. Na wykorzystywanie emocji w innych branżach trzeba było poczekać… do czasu znalezienia dobrego „przekaźnika”. 

W ubiegłym stuleciu przeżywaliśmy „wielkie bum” rozwoju mediów, które stały się głównym nośnikiem informacji. Okazały się one jednocześnie naszym „oswajatorem” z ludźmi dziwnymi, zdarzeniami anormalnymi i ze wszystkim tym, co mogło szokować. Przed rozkwitem mediów masowych sensacją we wsi był fakt, że Zenek spod sklepu wypił litr wódki, po czym poszedł swoją świeżo naostrzoną siekierką rąbać drzewo. Cała wieś mogła ochrzcić go „kontrowersyjnym Zenkiem”, co by go zwykłym idiotą nie nazywać. Gdy prasa, radio, TV stały się naszym głównym informatorem o stanie naszego ogólnego jestestwa, naszych zwyczajów, odchyleń i patologii, dowiedzieliśmy się, że nasi sąsiedzi wcale kontrowersyjni nie są… tylko to jacyś spokojni, nudni ludzie są… którzy od czasu do czasu robią coś… najwyżej nietypowego. Zaczęliśmy częściej słyszeć o wymyślnych morderstwach, przypadkach kanibalizmu, pedofilii, nekrofilii, które jeszcze na początku mroziły krew w żyłach, po czym dzięki ulepszeniu radia poprzez wizję oglądaliśmy w TV filmy, w których liczba „trupów” sięgała już setek, a nawet tysięcy. Sceny intymne w filmowych projekcjach, choć na początku ograniczyły się do namiętnych pocałunków „najodważniejszych aktorów w branży”, później zaczęły nabierać coraz bardziej erotycznego wydźwięku, by skończyć na przekazie czysto pornograficznym. Programy telewizyjne przestały być już szablonowe, a pozwalały sobie na coraz więcej spontaniczności, co wiązało się z zaskoczeniem, szokiem i szczyptą kontrowersji. Granice z roku na rok były przekraczane. Coraz mniej mieliśmy tematów tabu. Coraz więcej otwartości, swobody i szeroko rozumianego liberalizmu światopoglądowego.

Nie chciałbym rozwlekać się nad dokładną analizą czasów minionych, malować wymownych planów, które niczym mapy historyczne będą przedstawiać sukcesywne przesuwanie granic, ponieważ jakbym fachowo i profesjonalnie tego nie zrobił… i tak okazałoby się to zbyt powierzchowne. Dlatego zamiast skupiać się na samej ewolucji zjawiska „kontrowersji”, łatwiej spojrzeć w nasze wielkie lustro i zadać sobie pytanie: „a jak to wygląda wszystko teraz?”.     

„Samozwańczych dadaistów” mamy wszędzie. Już nie tylko w sztuce, muzyce, ale i filmie, literaturze, dziennikarstwie, sporcie, biznesie, reklamie... a nawet w Sejmie. Na zrywaniu z tradycją i kanonem można po prostu dobrze zarobić. Wszystko co inne, a najlepiej kontrowersyjne ma szanse wybić się i wystąpić przed szereg. Problem w tym, że z tym wychodzeniem przed szereg już jakoś trudniej. Gdzie byśmy swej nogi nie postawili, okaże się, że tam już jakiś ślad widnieje…

W sztuce, wydawałoby się, mieliśmy do czynienia ze wszystkim, co mogłoby szokować.  Do momentu, gdy Świat nie poznał doktora Von Hagensa, który poprzez plastynację wykorzystywał ciała zwierząt oraz ludzi do swoich wystaw. Dużo mówiło się o wątpliwym pochodzeniu owych ciał, o kierunku w jaką sztuka podąża, ale jak się później okazało, Pan Von Hagens nie jest jedynym „artystą” balansującym na granicy dobrego smaku w sztuce.

W muzyce mieliśmy Madonnę i Marilyna Mansona i wydawało nam się to wówczas delikatnie rzecz ujmując… oryginalne. Dziś ich „pomysły” są powielane i „ostrzone” przez młode zespoły, grupy black – metolowe drą Biblię, zjadają ją popijając wszystko koźlęcą krwią z kielicha, na którym widnieje estetycznie wyryty pentagram. W muzyka pop od samej muzyki ważniejszy jest przekaz erotyczny, który lawiruje na granicy sektora porno. A sam image niektórych „artystek” można pomylić z wyżej wymienioną branżą.  W filmie trudno o doszukanie się jakiejkolwiek granicy. Produkcje typu „Ludzka stonoga”, „Serbski Film” mające swoje premiery dosyć niedawno, tak wysoko zawiesiły poprzeczkę tym, którzy aspirują o miano „kontrowersyjnego scenarzysty/ reżysera”, że trudno wyobrazić sobie już jakiś „efektowny skok". Pomysł zjednoczenia kilku osób w jeden układ pokarmowy mógł wywołać pewien niesmak… ale nie wszystkim wydało się to „kontrowersyjne”. Grupa bohaterów „Jackass” bowiem od lat przyzwyczaja do tego, że można być zdolnym do wszystkiego.

Sport przestał być jedynie wyścigiem o jak najlepsze osiągnięcia. Stał się jednocześnie walką o zrobienie ze swojego nazwiska pewnego rodzaju marki. Marki głośnej, krzykliwej, która będzie kojarzyć się nie tylko z wynikami sportowymi, ale również ze sposobem bycia – nieszablonowym. Pan Balotelli może nie jest największą gwiazdą ligi angielskiej, ale na pewno najjaskrawszą. Częściej niż o jego bramkach czy asystach słyszymy o fajerwerkach puszczanych przez niego we własnej łazience, nielegalnym wtargnięciu do kobiecego więzienia itp. Najwięksi sportowcy stali się celebrytami, walczą o ten sam kawałek chleba (czyt. wartość na rynku reklamy) co aktorzy czy piosenkarze. Sama reklama też musi być zatem bardziej nachalna, bardziej szokująca, by można było ją w ogóle dostrzec. Czy tam słowo „kontrowersja” już nie istnieje? Pewnie istnieje, ale o wywołaniu „szoku” jest już nieporównywalnie trudniej, niż było to możliwe kilka lat temu.

Politycy? Nigdy marketing w polityce nie był tak ważny, jak teraz. To niesie za sobą chęć bycia najgłośniejszym, najpopularniejszym, by przebić się do najważniejszych programów informacyjnych w kraju. Na tej płaszczyźnie również wiele już zrobiono, głównie dzięki Ś.P. Andrzejowi Lepperowi, Panu Januszowi Palikotowi czy Januszowi Korwinowi Mikke. Można zrobić więcej?

Skoro tak rozciągnęliśmy granice i to na wszelkich możliwych powierzchniach, doprowadzamy do zjałowienia rozrywki, ale również swoich emocji. Wszystko okazuje nam się już bowiem poznane, pospolite, dawno przerabiane. Semantyka wyrażeń „dziwne”, „kontrowersyjne” nie będzie mogła być podparta praktycznymi przykładami, a ci którzy z kontrowersji do tej pory żyli będą musieli się przebranżowić. 

A może jeszcze wiele przed nami?

"Dziś ten świat to trotyl, a człowiek jest iskrą"

Rysunek Andrzeja Mleczki

Najdoskonalszym narzędziem politycznym, nie od dziś, jest propaganda. Rozwój mediów stwarza coraz łatwiejszą możliwość dotarcia do szerokiego spektrum odbiorców. Ubiegłe stulecie (poprzez działalność Adolfa H. i Józefa S.) ukazało nam nie tylko sposób, w jaki można osiągnąć polityczny sukces za pomocą czystej propagandy, ale jak dalece można ją wykorzystać w szukaniu poklasku dla zbrodniczych działań.

Dzisiaj, Adolf Hitler w drodze do swojego „sukcesu” nie skupiałby się na masowej produkcji plakatów, na kontroli artykułów prasowych. Dziś założyłby videobloga, własny kanał na Youtube, na którym niczym Damianero, czy Niekryty Krytyk, zamieszczałby swoje filmiki prosząc o subskrybowanie i „kciuki”. Utworzyłby konto na Facebooku i na swojej „tablicy” każdego dnia uświadamiałby „swoim znajomym”, że powinni z MySpace’a, Facebooka’a, NaszejKlasy, Waszej Klasy, usunąć każdego, którego nazwisko zalatuje żydowskim pochodzeniem. Zrobiłby to, gdyby nie natknął się wcześniej na tych, od których mógłby się wraz z Goebbelsem czegoś nauczyć i dostosować swoje metody na ówczesne czasy.

W wymiarze globalnym, bezapelacyjnymi mistrzami propagandy są największe mocarstwa, które swoje jestestwo na szczycie najbardziej liczących się państw Świata, muszą okraszać propagandą sukcesu. Choć oficjalnie „Zimna Wojna” już za nami, ciągle pojawia się ona w tle przy każdym politycznym lub militarnym ruchu USA, Rosji, czy Chin. Realia często okazują się jednak brutalniejsze i nie zawsze Chiny potrafią wybrnąć z zarzutów o nieprzestrzeganie praw człowieka, Rosja o mafijną strukturę państwa, a USA o lawirowanie na granicy własnych możliwości finansowych. Propagandę sukcesu można dość szybko podważyć, wskazując na błędy, przekłamania i realny stan rzeczy, który nijak ma się do różowego świata przedstawianego przez rządzących. Najlepiej sprawdza się więc propaganda spisku i czarnej wizji Świata.

W tej kwestii lepiej będzie już wrócić na nasze zabłocone (przez ostatnie deszcze)  podwórko. To właśnie u nas, obok propagandy sukcesu jaką stosuje ówczesny Rząd, fotografujący się na tle „zielonej wyspy” istnieje środowisko z posępnymi minami, nerwowo spoglądające dookoła siebie, szukające „układu”, o którym 6 lat temu mówił sam Prezes. Bowiem jego enigmatyczne, krótkie stwierdzenia: „Wiem, gdzie jest układ, ale nie mogę powiedzieć”, „Mam wiedzę, która wstrząśnie narodem, ale jeszcze nie dziś, jeszcze nie teraz” mogły rzeczywiście przekonać, dać nadzieję, że pod nie do końca dobrze skrojonym garniturem znajduje się kostium „Super bohatera”. Gdyż nadzieja daje niepowtarzalną siłę, z której zdaje sobie sprawę również O. Tadeusz, do którego Joseph G. mógłby chodzić pokornie na korepetycje. Wspólny nurt myślowy (z Jarosławem Kaczyńskim) na szczęście polaryzuje polską scenę polityczną tylko na dwa obozy.

Bo gdyby dyrektor toruńskiej rozgłośni namawiał do walki z tymi już walczącymi, to w Polsce nastałby totalny chaos, powodujący, że ten manipulowany przez "Gazetę Wyborczą" nie wiedziałby, czy tak naprawdę będąc przeciwko manipulowanym przez "Gazetę Polską" jest bardziej po ich stronie, czy (opowiadając się przeciwko nim) jest bardziej po stronie manipulowanych przez "Nasz Dziennik" (w myśl zasady: wróg mojego wroga jest moim przyjacielem).

Wszystko na szczęście (na wzór barw narodowych) ogranicza się jedynie do dwóch obozów. „My i Oni”. Przy czym cała dyskusja rozgrywa się w przeświadczeniu, że tylko ci z przeciwka są totalnie zmanipulowani przez wybrany establishment. Wchodzą więc w ruch oskarżenia o: służalczość innym nacjom, nie-polskość, zdradę, a z drugiej strony: zaściankowość, nacjonalizm i agresję.

Do tej atmosfery od lat się próbujemy przyzwyczaić, od lat ekscytujemy się swoimi propagandystami, mając tych z naprzeciwka za pomyłkę ewolucji. By nie popaść w przesadną monotonię należało coś zmienić, coś ulepszyć. Czas zatem na pełne wykorzystanie polskiego potencjału tkwiącego w religii i "polskiej empatii". Doskonałą okazją była katastrofa smoleńska, pozwalająca poobrzucać się podejrzeniami za „zbrodnię”, wcześniej śmierć Barbary Blidy. Bowiem nic, tak jak odpowiedzialność za czyjąś śmierć, nie pogrąży danego ugrupowania politycznego. Moralność? Delikatność?Szacunek? Takt? Pff…

Temat Blidy i Smoleńska się już trochę "wytarł", ale…. Dziś pojawia się kolejne pytanie: Kto zabił Andrzeja Leppera?

         I...? Prawo i Sprawiedliwość domaga się śledztwa! To się nazywa klasa. Śmiem bowiem twierdzić, że jeśli do ogólnego, złego stanu psychicznego szefa Samoobrony miał się ktoś przyczynić „z zewnątrz”, to szybciej byli to koledzy Pana Prezesa (w pamiętnych latach 2005-2007 i „wielkiej koalicji”), niż kumple Pana Tuska, którzy Pana Leppera uważali bardziej za polityczny wybryk natury, a nie za głównego rywala politycznego w walce o wspólny elektorat.

Komisję wtem powołać i od morderców się powyzywać!

Byłoby lepiej na świecie, gdyby wysiłek wkładany w wynajdywanie najsubtelniejszych praw moralnych, obracano na przestrzeganie najbardziej podstawowych.

- Marie von Ebner - Eschenbach

"...Gdy zaczną na tysięczną modłę Ojczyznę szarpać deklinacją..."

Rysunek Andrzeja Mleczki

Popularne powiedzenie: "Ucz się, bo jak się nie będziesz uczył, to zostaniesz politykiem!" nabiera z każdym dniem na autentyczności, a określenie "klasa polityczna" już niedługo będzie używane jedynie na lekcji polskiego i to odnośnie tematu: "Figury retoryczne: Oksymoron". Czy politycy robią wszystko, by uszlachetnić swój zawód? Uparcie przekonują, że zasługują na miano "reprezentantów Narodu"? Niektórzy na pewno tak. Co z resztą?

Po wyborach parlamentarnych w 2001 roku, gdy do Sejmu jako Poseł RP wszedł Andrzej Lepper, a jego ugrupowanie otrzymało ponad 10% poparcia społecznego, nikt się nie łudził, że Pan Andrzej zakładając garnitur (za połowę rocznych zarobków Kowalskiego) nie będzie traktował polityki w kategoriach "kariery".  Nikt poza 10% społeczeństwa, które widziało w nim obrońcę praw rolników. W 2005 roku przyjmując zaszczytne miano wicepremiera (o zgrozo!) zapowiedział: "wersalu nie będzie" - słowa dotrzymał. Mieliśmy "żartobliwie" dywagacje wicepremiera, czy można zgwałcić prostytutkę, instrukcje dla "niedouczonych" koleżanek i kolegów, czym jest "bredgens" ("taniec na głowie, jakby ktoś nie wiedział") i wiele innych złotych myśli, które zdominowałyby tenże wpis - a miejsca mało...

Rok przed wejściem do Sejmu RP Pana Andrzeja, Gabriel Janowski jakby przeczuwał, że cyrkowy konkurent już puka. Przed kamerami  podskakiwał, poklepywał po plecach każdego, kto znalazł się w pobliżu, a swoje zachowanie tłumaczył narkotykami, wsypanymi przez "konkurencję". Okupowanie sejmowej mównicy lub zostawianie woreczków z sugestią, że to wąglik, wydaje się już w tym przypadku małozaskakujące. Bycie w Sejmie pod wpływem alkoholu też już nie robi na nikim wrażenia. Jak "się umie coś tam coś tam", to można być i pijanym! ważne, by to "coś tam coś tam" robić! Pani Kruk, Pan Dorn, Pan Pałys - oni się akurat dali złapać...Pan Zbonikowski i Pan Karski pod wpływem alkoholu zorganizowali sobie wyścigi wózkami golfowymi - nie w Sejmie, więc można wybaczyć. Prezydent Kwaśniewski też przekroczył granicę - (Tiepierja skażu pa francuski) „savoir-vivre", ale wytłumaczył to "chorobą filipińską". Pan Kurski za to, nie ma w zwyczaju stosować się do przepisów ruchów drogowych - tff... przecież Poseł! A co z ekipą rządzącą? Miro, Rycho i Zbycho mają się dobrze...nikt przecież nie będzie nikogo karał za spotkania na cmentarzu! Pan (o ironio!) wicemarszałek Sejmu Stefan Niesiołowski rozsiądzie się (w swoim stylu) na fotelu marszałkowskim, pokrzyczy, pożartuje, pobawi się przyciskami. Pan Węgrzyn po raz kolejny wykaże się poczuciem humoru. Nudno? Niee... Śmiesznie? Jeśli kiedykolwiek było, to już przestaje...bo gdy pomyślimy, że to są ci nasi reprezentanci Narodu, to na pocieszenie zostaje nam tylko popatrzeć na sytuację Włochów i ich Premiera. Bo choć nasz Prezydent nie do końca jeszcze zna "zasady dobrego wychowania" i zdarzy mu się usiąść, gdy Pani Merkel nawet nie zdąży zauważyć fotela, może i wiedzę uzupełnia "wikipedią", może i językowe wpadki stały się Jego znakiem rozpoznawczym, może i otoczenie Prezydenta dysponuje tylko jednym parasolem, przy okazji międzynarodowych spotkań, ale naszemu Prezydentowi, ani Premierowi nie przychodzi do głowy żart, w postaci pozorowania kopulacji z pierwsza lepszą osobą odwróconą tyłem. Nie organizują imprez o których huczy cała Europa i przynajmniej próbują być "poważni". Czy to rzeczywiście jest pocieszające? Pewnie tak samo, jak dla polityków fakt, że nie mamy tu jeszcze Egiptu (i nie mam tu na myśli piramid), bo palskie społeczeństwo na cierpliwość posiada krótką datę ważności - znajdzie nowego elektryka, utworzy nowy związek zawodowy i na ulice...

PS. Wszystkich polityków, którzy swoimi "działaniami" zasługiwali, by znaleźć się w powyższym wpisie, gorąco przepraszam za pominięcie. Nie wynika to z braku uznania dla Państwa charyzmatycznych/cyrkowych/kabaretowych zdolności, a jedynie limitu znaków w poście, jaki sam sobie narzucam.